O imperialismo. Empatía by Rebeca Cerezuela

Presentamos agora o gran traballo de empatía dunha sufrida xiztoriadora, Rebeca Cerezuela. ¡Que o disfrutedes!

A Primeira Guerra Mundial no tránsito do século XIX ó século XX

Refundindo un traballo de Lucía Díaz e Elaine Monteagudo esta oresentación da Iª Guerra Mundial como bisagra entre dous mundos o do século XIX e o do XX

A Primeira Guerra Mundial  foi un conflicto clave para a comprensión da historia contemporánea. Por unha banda, nel conflúen unha serie de aspectos propios do século XIX. A modo de remate final a Gran Guerra recollía as evolucións do século XIX en ámbitos tan substanciais como:

·        o nacionalismo

·        a Revolución Industrial e

·        o Imperialismo.

Aspectos que fixeron dista Guerra un conflicto con rasgos totalmente peculiares. E, ao remate da mesma, o xiro que se experimenta na política mundial abre un periodo completamente diferente do anterior á guerra.

 Se partimos da análise das evolucións que conducen á Guerra, chámanos a atención, por unha banda, a crecente rivalidade entre nacionalismos. Atopámolos unificadores, que buscaban reunir  nacións, como no caso de Italia ou Alemaña, ou disgregadores que buscaban a separación de territorios-nacións  dos Estados nos que se atopaban, como no caso de Bélxica ou as nacionalidades no Imperio Austro-Hungaro. A rivalidade entre estes nacionalismos cada vez máis agresivos con proxectos expansionistas como o panxermanismo ou o paneslavismo ou proxectos revanchistas como o francés irá tensando a situación ata desembocar no estalido dun conflicto que foi un chamamento nacionalista á defensa das respectivas patrias ameazadas polo inimigo.

 Outro destes aspectos que prepara a guerra é o imperialismo, que expandiu os imperios europeos por todo o planeta, cos correspondentes enfrontamentos  entre eles por colonizar algúns territorios. Unha parte da explicación da Guerra é a rivalidade colonial que se incrementa dende a Conferencia de Berlín e, sobre todo, dende a nova política do Keiser alemán, a “Weltpolitik”.

 Por último, o derradeiro aspecto é a situación social e económica derivada da Segunda Revolución Industrial que extendeu o modelo industrial a escala planetaria  estimulando así un aumento da rivalidade económica entre as grandes potencias industriais.

Estes dous últimos factores, a  II Revolución Industrial e o incremento da expansión imperialista, fixo que a rivalidade entre as grandes potencias fose cada vez maior. Por unha banda os obxectivos colonizadores chocaban uns con outros producindo enfrontamentos, e pola outra, o proteccionismo comercial reducía o mercado que era cada vez máis cativo e as industrias loitaban para poder manter o seu mercado fronte ás produccións doutras potencias industriais.

O resultado desta conflictividade crecente,  nacionalista, colonial e económica desencadeará a I Guerra Mundial. Unha guerra que, en consecuencia, estalará cun contido nacionalista moi importante; será a primeira guerra auténticamente industrial da historia e na que aos escenarios bélicos coloniais  engadiranse aos europeos e, ademáis,  ao remate do conflicto producirase unha redistribución das colonias dos paises derrotados.

 O mundo, logo da  Primeira Guerra Mundial, non podía ser igual.

A Guerra provocou no territorio europeo unha grande crise económica derivada dos gastos de manutención e militares da guerra, e unha decadencia de Europa unida a unha dependencia de Estados Unidos,  o que derivará, nos anos 30, nunha Gran Depresión, a máis grave, ata daquela, vivida polo capitalismo industrial.

Ademais, o impacto político do conflicto nos paises  belixerantes provocará unha crise nos modelos liberais que loitaban por achegarse a modelos democráticos, iso propiciará tamén nos anos 30 o xurdemento dos totalitarismos, tanto de dereitas como de esquerdas.

Como remate, o impacto moral, ante a visión da dureza do conflicto, provocou unha crise na mentalidade das sociedades europeas. Empezouse a cuestionar o modelo racionalista e optimista de orixe ilustrada e liberal e a crenza na superioridade moral da civilización europea . Crise ista  completada cunha perda crecente  do protagonismo mundial de Europa fronte a novas potencias extraeuropeas,  especialmente Estados Unidos.

OS PROTAGONISTAS DA Iª GUERRA MUNDIAL. Grandes liñas, espazos e conflictos

OS PROTAGONISTAS DA Iª GUERRA MUNDIAL. Grandes liñas, espazos e conflictos

A política colonial e  a revisión dos resultados da guerra franco-prusiana marcan a política exterior francesa.

Despois da guerra franco-prusiana, Francia perde Alsacia e Lorena a prol de Alemania, e un dos seus principais intereses vai ser recuperalos, o que a vai enfrentar a Alemania, que considera estes territorio como propios. Francia buscará aliados contra o país xermano e recuperar as rexión perdidas.

Francia tamén ten intereses coloniais en África, buscando un eixo de costa a costa do continente, o que a vai enfrentar con Gran Bretaña, que buscaba un eixo Norte-Sur, coa que tamén tivo conflictos no sudeste de Asia, o que fixo que entre os dous creasen un estado tapón chamado Siam.

 

No ámbito colonial, Gran Bretaña tentou controlar o Océano Ínico para controlar as principais rutas comercias, tanto terrestres como marítimas, cara a India. Para isto, intentou colonizar África de norte a sur e, en Asia, centrouse na conquista do territorio indio. Colonizou, tamén, puntos clave nas principais rutas comerciais, como por exemplo o peñón de Xibraltar.

 En África terán enfrontamentos con Francia en Sudán, xa que os franceses tiñan en mente conquistar o territorio africano de leste a este; e con Alemania, no período da Paz Armada, no territorio de Tanganika. En Asia enfrontaranse con Francia na Indochina, creándose finalmente o Estado-tapón de Siam; e con Rusia, que buscaba unha saída ó mar, polo que se enfrontará cos británicos creándose, finalmente, o Estado-tapón de Afganistán.

 Na política exterior de Rusia debemos distinguir duas liñas principais, por un lado  debido a que ésta non quería perder baixo ningun concepto o norte de Asia, para así poder ter saída ó Pacífico do seu imperio extendido no norte de Asia, aquí o conflicto xurde con Xapón. Pero sofre tamén intentando un acceso ao Indico por Asia Central,  que provocará un enfrontamento con Inglaterra e a creación dun estado tapón en Afganistan. 

  A segunda gran liña da política exterior rusa veu do seu desexo de  ter moita influencia nos Balcáns por tres razóns fundamentais: primeiro, para ter un gran mercado, segundo, para ter unha influencia nos pobos eslavos, o que denominaremos: paneslavismo, e terceiro e último para ter unha saída ao Mediterráneo a través do Mar Negro e os estreitos. Neste espazo Rusia tiña unha gran rivalidade cun competidor na zona, o Imperio Austro-Húngaro, e co Imperio Otomán que progresivamente vai perdendo territorios neste espazo.

O principal obxectivo do imperio austro-húngaro é o control dos Balcáns, para ter así unha saída ao mar Adriático, xa que era un imperio esencialmente  continental. Isto provocou conflitos con Rusia, a cal pretendía dominar os Balcáns polos mesmos motivos pero tamén aspiraba a aumentar o seu papel internacional convertíndose en protector dos pobos eslavos. Tamén tivo confrontacións con UK polo dominio do mar Mediterráneo, o cal necesitaba a potencia británica  para controlar las rutas cara a la India, a súa principal posesión colonial.

Posteriormente estes conflitos balcánicos conducirán á formación de alianzas entre as potencias enfrontadas. a primeira, estaba formada por Alemania e Italia que apoiaban ao Imperio austro-húngaro e a segunda por Francia y UK que apoiaban a Rusia.

Por tanto, Austria-Hungría e Rusia estaban enfrontados porque os dous estaban interesados na conquista dos territorios dos Balcáns para asegurar a súas respectivas saídas ao mar: Adriático no caso Austro-Húngaro, e Negro no caso de Rusia.Entre 1870 e 1888, durante a chancelería de Bismarck, neste conflito Alemaña xogaba un papel de arbitraxe coa intención de telos aos dous como aliados para illar a Francia ata que chegou Guillermo II ao poder e cambiou a política de Bismarck para seguir o panxermanismo, movemento ideolóxico e político cuxo obxetivo é unificar os pobos de orixe xermánica, e abandonou o papel de arbitraxe para favorecer a Austria-Hungría nos Balcáns.

Entre 1871, coa vitoria na guerra Franco-Prusiana, e 1914, co estalido da Iª Guerra Mundial,  distínguense dúas fases na política exterior de Alemaña:

§             En primeiro lugar está a que transcorre entre 1871 e 1888, dirixida polo chanceler Bismarck, quen instaurou un sistema que se basea na hexemonía alemana no continente actuando de mediador para que Austria-Hungría e Rusia non chegaran á guerra nos Balcáns, para que Francia non se recuperara da guerra franco-prusiana e non obtivera aliados e para que Gran Bretaña non se sentira ameazada ao non interferir no proxecto colonial británico.

§             E en segundo lugar está a que transcorre entre 1888 e 1914, dirixida polo káiser Guillermo II, quen instaurou unha nova política que consistía no reforzamento do panxermanismo apoiando aos alemáns de Austria-Hungría contra Rusia, provocando que Francia se aliara con Rusia e ao mesmo tempo rompíase o sistema bismarckiano e tamén Alemaña reivindícase nas colonias iniciando unha “política mundial” (weltpolitik), o que fai que Gran Bretaña se sinta ameazada e, finalmente, se alíe con Francia para loitar contra a nova potencia alemá.

O presente traballo é unha elaboración colectiva dos alumnos e alumnas de 1ºBAC "C" do IES Francisco Aguiar no curso 2011-2012.

The White's man Burden. Rudyard Kipling

Aproveitando a presencia dos americanos e americanas do intercambio coa Wayland High School de Boston pedimos a unha das alumnas participantes, Caitlyn Pineault, que nos recitara o coñecido poema de Kipling sobre a "responsabilidade do home branco" que servíu como xustificación do imperialismo a finais do século XIX e máis concretamente á actuación de EEUU no conflicto en Cuba e Filipinas, no '98.
(Mágoa que o son non sexa perfecto, porque houbo que rexistralo nun andar, pero a lectura, con todo, paga a pena)




Take up the White Man's burden--
Send forth the best ye breed--
Go bind your sons to exile
To serve your captives' need;
To wait in heavy harness,
On fluttered folk and wild--
Your new-caught, sullen peoples,
Half-devil and half-child.

Take up the White Man's burden--
In patience to abide,
To veil the threat of terror
And check the show of pride;
By open speech and simple,
An hundred times made plain
To seek another's profit,
And work another's gain.

Take up the White Man's burden--
The savage wars of peace--
Fill full the mouth of Famine
And bid the sickness cease;
And when your goal is nearest
The end for others sought,
Watch sloth and heathen Folly
Bring all your hopes to nought.

Take up the White Man's burden--
No tawdry rule of kings,
But toil of serf and sweeper--
The tale of common things.
The ports ye shall not enter,
The roads ye shall not tread,
Go mark them with your living,
And mark them with your dead.

Take up the White Man's burden--
And reap his old reward:
The blame of those ye better,
The hate of those ye guard--
The cry of hosts ye humour
(Ah, slowly!) toward the light:--
"Why brought he us from bondage,
Our loved Egyptian night?"

Take up the White Man's burden--
Ye dare not stoop to less--
Nor call too loud on Freedom
To cloke (1) your weariness;
By all ye cry or whisper,
By all ye leave or do,
The silent, sullen peoples
Shall weigh your gods and you.

Take up the White Man's burden--
Have done with childish days--
The lightly proferred laurel, (2)
The easy, ungrudged praise.
Comes now, to search your manhood
Through all the thankless years
Cold, edged with dear-bought wisdom,
The judgment of your peers!

Rudyard Kipling, The White Man's Burden (1899)
--------------------------------------------------------------------------------
(1) Cloak, cover.
(2) Since the days of Classical Greece, a laurel wreath has been a symbolic victory prize.


--------------------------------------------------------------------------------
Born in British India in 1865, Rudyard Kipling was educated in England before returning to India in 1882, where his father was a museum director and authority on Indian arts and crafts. Thus Kipling was thoroughly immersed in Indian culture: by 1890 he had published in English about 80 stories and ballads previously unknown outside India. As a result of financial misfortune, from 1892-96 he and his wife, the daughter of an American publisher, lived in Vermont, where he wrote the two Jungle Books. After returning to England, he published "The White Man's Burden" in 1899, an appeal to the United States to assume the task of developing the Philippines, recently won in the Spanish-American War. As a writer, Kipling perhaps lived too long: by the time of his death in 1936, he had come to be reviled as the poet of British imperialism, though being regarded as a beloved children's book author. Today he might yet gain appreciation as a transmitter of Indian culture to the West.

What is it today's reader finds so repugnant about Kipling's poem? If you were a citizen of a colonized territory, how would you respond to Kipling?

Peli de imperialismo para a fin de semana. AVATAR.

Metidos como estamos en fariñas imperialistas ( tamén imaxino que andaredes a estudiar o control do luns sen moito tempo para outras leiras) aproveito para recomendar, nun momentiño de descanso, unha peli' de palomitas: AVATAR (se precisades ghafas eu as teño aínda). So que suxiro que a miredes dende a perspectiva do que aprendemos estes días.

Para abrir boca reproduzo un artigo sobre o tema da páxina "nexos en línea" . De paso suxiro a quen queira un traballo sobre a polémica que plantexa este artigo.

El gran éxito de la película Avatar (2009) de James Cameron ha sido analizado desde distintos puntos de vista. Entre ellos, parece haber una crítica común y de cierta manera fácil. El filósofo Slavoj Žižek de plano la considera una película racista y francamente ridícula. A su vez el círitico Daniel Mendhelsohn, hace un análisis más profundo del trabajo de Cameron, y en particular de la relación entre tecnología y humanidad.

Para el primero, la romantización de “los nativos” es un instrumento común usado por las culturas dominantes para justificar la ilustración de los pueblos “incivilizados”. Tribus de no-europeos que son atléticos, espirituales, y viven en comunión con la naturaleza, pero que no saben ni entienden de las virtudes del mundo moderno.

Para el segundo, el refrito que implica la historia es evidente. Avatar podría ser Pocahontas (1995), tal cual fue contada por Disney, o Danza con lobos (1990) de Kevin Costner. En las tres historias un hombre blanco colonizador, convive con “los nativos” ve la belleza pre-civilizatoria, y decide cambiar de bando y luchar contra sus ex-camaradas colonizadores.

Pese a esta crítica básica, los dos autores reconocen que hay algo más en Avatar que no hay en la historia tradicional del “colonizador se vuelve nativo”. Esto es que en Pocahontas y Danza con lobos el colonizador, pese a querer dejar de serlo nunca deja de ser el hombre blanco europeo. En Avatar el colonizador no sólo cambia de bando a la hora de blandir las armas, sino que cambia de cuerpo al grado de convertirse en uno de “ellos”. Esto sólo puedo ser logrado por la visión hipertecnológica de Cameron en la que la tecnología permite que los humanos escapen de ser humanos.

Pero hay otra perspectiva posible. A diferencia de la narrativa tradicional de Pocahontas y Danza con lobos, en Avatar los colonizados ganan la guerra. Las primeras dos historias se tienen que ceñir a los hechos históricos en los que los coloniazados pese a los esfuerzos del héroe (y su amor por alguna “nativa”), pierden la batalla. En cambio en Avatar, la fantasía no tiene limite y los colonizados no sólo ganan la guerra, sino que expulsan a los colonizadores.

Tal vez una película con la que tiene más sentido comparar Avatar es con La Batalla de Argel de Gillio Pontocorvo que según el crítico Alan A. Stone (autor de Movies and the Moral Adeventure of Life) tuvo éxito en la medida en que “convenció a públicos de clase media que el terrorismo -deliberadamente bombardear a gente inocente para presionar a los contrincantes políticos- puede ser necesario”. En la lectura de Stone, con el paso del tiempo el argumento marxista de La Batalla de Argel se ha difuminado y salen a relucir los matices culturales sobre una guerra de independencia. Se luchaba no por que la Historia estuviera de su lado, sino porque había una sólida identidad religiosa (el Islam) que le daba sentido de pertenencia comunitaria -dice-. Los independentistas, mediante el uso de la violencia y la movilización, logran la independencia y la expulsión de los fanceses.

En Avatar por un lado se plantea el interés económico de los colonizadores por destruir el “habitat” de los Navi, pero por el otro los motivos de rebelión y furia guerrera de los Navi son la preservación cultural. No se vuelven guerreros hasta que los colonizadores destruyen un árbol que más que valor económico tienen un valor simbólico, y religioso. El hombre blanco europeo que decide traicionar a su propia especie, no lo hace sólo por el amor a la princesa Navi, sino por los valores comunitarios que reconoce en los Navi y que son a todas luces contradictorios frente a los valores de los “civilizados”. Nadie definiría a los Navi como “demócratas liberales cosmopolitas” y aún así ganan la guerra y expulsan a los colonizadores.

Žižek concluye su crítica diciendo que las mayorías occidentales tienen una relación hipócrita con Avatar pues sólo aceptarían la guerra de liberación y sus consecuencias cuando se trata de una fantasía. Sin embargo, vale la pena preguntarse si Avatar no logró algo más parecido a La Batalla de Argel, e hizo injustificable a los ojos de grandes públicos la ocupación de Irak.

¿Avatar es una ridiculez imperialista o un manifiesto anti-colonial?

Paquete....de actividades sobre o imperialismo.

Hoxe tócanos traballar cos ordenadores... o tema que nos ocupa, o imperialismo.

Propoño un feixe ( paquete) de actividades para que as vaiades facendo. Non teñen obxectivo avaliatorio pero compre que cando rematedes cada unha me chamedes para comprobar que vai correctamente. Igualmente debedes facelo cando algo non entendades.

1.- Propoño que empecedes por botar unha ollada ao mapa do imperialismo nun mapa interactivo que vos adxunto picando neste enlace.

2.- Este traballo primeiro vai preparando o camiño para que poidades facer un exercico de emparellar territorios coloniais e metrópoles.No seguinte enlace.

3.- Imos centrando a atención. O imperialismo en África é un dos temas clásicos desta parte da historia. A actividade que cos propoño traballa sobre un mapa colonial para identificar algúns territorios. Pica neste enlace.

4.- Fagamos agora un traballo máis ambicioso. Trátase dun "mega-test" onde trataremos os imperialismos en África, en Asia, os casos norteamericano e xaponés. Podes atopalo picando neste enlace.



5.- Algo máis: unha caricatura de época para reflexionar sobre un proceso imperialista peculiar.
Picando neste enlace.

Un reparto colonial.Caricatura.

Mira a caricatura

Mega test. Imperialismo contemporáneo. Espacios e tempos

Neste caso é un test de elaboración propia.
Entra como convidado ( sen contrasinal) na aula virtual da asignatura de 1º BAC.

O imperialismo en África. O mapa

Pica na imaxe para acceder á páxina da actividade.



Actividade tomada de "claseshistoria.com"

Os mapas do imperialismo. Emparellando.

Actividade tomada de "clases de historia.com"

Mapa interactivo do colonialismo

Para coñecer os territorios que controlaba cada potencia colonial pulsa na súa bandeira
Puksando neste enlace tamén podes velo máis grande enlazando coa páxina orixinal.

Recurso tomado do "Centro para la Innovación y Desarrollo de la Educación a Distancia"

O Colonialismo e a IIª Internacional. Un bo traballo de Andrea Montero

(...) O Congreso, constatando que polo xeral se esaxera fortemente, en especial entre a clase obreira, a utilidade ou necesidade das colonias, non condena en principio e para sempre toda política colonial, que nun réxime socialista poderá ser unha obra de civilización(...) (Intervención de Van Kol)

(...) A política colonial capitalista, pola súa propia esencia, necesariamente conduce á servidume, ao traballo forzado e á destrucción dos pobos indíxenas baixo o réxime colonial(...) A misión civilizadora proclamada pola sociedade capitalista non é máis ca un pretexto para cubrir a súa sede de explotación e de conquista, que lonxe de aumentar a capacidade produtora das colonias, destrúe as súas riquezas naturais(...) (Intervención de Kautsky)


Neste documento do Congreso de Stuttgart en 1907 sobre o debate do colonialismo plásmase a oposición que se produciu ante a expansión imperialista dos principais países europeos, claramente ligada ás necesidades do capitalismo e a Internacional (gran foro de debate dos problemas que afectaban o movemento socialista), entre as posturas do movemento obreiro fronte ao colonialismo, o que configurou este outro gran debate.

Nun primeiro lugar, Van Kol intervén neste Congreso limitándose a criticar as accións dos colonizadores sen cuetionar tan sequera o sistema en sí. Tamén defende a colonización como factor positivo de civilización xa que menciona: " Nun réxime socialista poderá ser unha obra de civilización" .

Por outra parte, Kautsky denunciao como unha forma máis de explotación capitalista xa que di que a misión civilizadora proclamada pola sociedade capitalista non é máis ca un pretexto para cubrir a súa sede de explotación e de conquista. Tamén defende a obriga de combatelo e potenciar nas colonias a revolución socialista.