Betanzos: Ciudad de los caballeros. Una perspectiva diferente. from Averis Tecnologías Aéreas on Vimeo.
Mostrando entradas con la etiqueta Garelia. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Garelia. Mostrar todas las entradas
10/11/11
Fernando, o Desexado, en xiztoria.
Como xa imos tendo algúns aniños en xiztoria, temos a sorte de podermos presentar de cando en vez recompilacións de temas que fomos tratando. Ben, pois vai unha de Fernando VII
1. Unha reflexión "neumanntica" sobre o periodo 1808-1833
2. A reveladora historia sobre as vicisitudes dun cadro de Goya
3. A proclamación en1814 en Betanzos ( un texto que non deberíamos deixar de ler) e o presupesto do festorro conseguinte
1. Unha reflexión "neumanntica" sobre o periodo 1808-1833
2. A reveladora historia sobre as vicisitudes dun cadro de Goya
3. A proclamación en1814 en Betanzos ( un texto que non deberíamos deixar de ler) e o presupesto do festorro conseguinte
4. Os pronunciamentos. A viuva de Porlier ao seu paso por Betanzos
5. O liberalismo romántico. Espronceda e outros piratas contemporáneos
8. A emancipación americana. "Las Lanzas coloradas" by Vero de Barato ( lembrada xiztoriadora)
9. E para que os de ciencias se avalíen un examen da profesora colaboratriz de xiztoria, Tómasa Lero
9. E para que os de ciencias se avalíen un examen da profesora colaboratriz de xiztoria, Tómasa Lero
14/9/10
¡Queira Deus que Don Manuel Azaña non o tome millor!
Emigrante ás Américas foi o meu tío Andrés o Carballeira que nacera e vivíu -agás os anos que pasara en Cuba- nunha aldea pequecha do concello de Monfero, e que xamais deixou de baixar os 1 e 16 de cada mes á feira de Betanzos.
Andrés o Carballeira non veu rico pero trouxo cartos dabondo para vivir até o fin dos seus días sen ter feixe de ninguén.
Solteirón, de grandísimos bigotes queimados polo fume do pito que tiña sempre nos beizos...
Andrés o Carballeira feu feito un herexe e andaba sempre botando pestes contra da xerarquía eclesiástica e contra “da beatería fanática que mantiña ao país na pobreza e a ignorancia”.
De tantas veces que foi a Betanzos falta a primeira que entrara nunha eirexa, e cando a alguén se lle ocorría falarlle da arte que gardaban aquelas pedras...Andrés o Carballeira escorrentábao de contado ao respostarlle que darían moi bon “morrillo” pra trocar en estradas as corredoiras “deste país esfameado, no que non hai máis que fábricas de incienso e cera”.
...Mais velahí que a pesares da súa xenreira a todo canto cheirase a eirexa, mantiña boísimas relacións con Don Evaristo, o párroco....Don Evaristo e meu tío Andrés fixeran boas migas porque os dous tiñan as mesmas debilidades: o xogo de cartas e o café. Xogaban deica as tantas da noite e mentres duraba o xogo, tiñan no lume o pote pra botaren un cunco entre partida e partida.
Andrés o Carballeira non veu rico pero trouxo cartos dabondo para vivir até o fin dos seus días sen ter feixe de ninguén.
Solteirón, de grandísimos bigotes queimados polo fume do pito que tiña sempre nos beizos...
Andrés o Carballeira feu feito un herexe e andaba sempre botando pestes contra da xerarquía eclesiástica e contra “da beatería fanática que mantiña ao país na pobreza e a ignorancia”.
De tantas veces que foi a Betanzos falta a primeira que entrara nunha eirexa, e cando a alguén se lle ocorría falarlle da arte que gardaban aquelas pedras...Andrés o Carballeira escorrentábao de contado ao respostarlle que darían moi bon “morrillo” pra trocar en estradas as corredoiras “deste país esfameado, no que non hai máis que fábricas de incienso e cera”.
...Mais velahí que a pesares da súa xenreira a todo canto cheirase a eirexa, mantiña boísimas relacións con Don Evaristo, o párroco....Don Evaristo e meu tío Andrés fixeran boas migas porque os dous tiñan as mesmas debilidades: o xogo de cartas e o café. Xogaban deica as tantas da noite e mentres duraba o xogo, tiñan no lume o pote pra botaren un cunco entre partida e partida.
Ocurríu que no 1932, por algún atranco no comercio exterior do goberno da República, durante algúns meses faltou o café en España. Don Evaristo e Andrés de Carballeira non tiñan acougo. Sen café nin o xogo lles aproveitaba...
Tanto chegou a ser o seu desespero que un día decidiron ferver auga cunha machea de carolos de eucalipto, a arromedar coaquela brebaxe o arelado café.
Fixéronno así e cando encheron os cuncos co líquido escuro e recendente. O crego recuou sen querer probalo. Meu tío Andrés o Carballeira ollouno un intre en silencio, churripiou o primeiro grolo, paladeouno devagariño, e rosmou con voz queda pero rexa:
-¡Queira Deus que Don Manuel Azaña non o tome millor!
E seguíu bebendo a gulapos até valeirar o cunco.
De “Andrés o Carballeira, un herexe en Betanzos”, por Siro López Lorenzo.
Tanto chegou a ser o seu desespero que un día decidiron ferver auga cunha machea de carolos de eucalipto, a arromedar coaquela brebaxe o arelado café.
Fixéronno así e cando encheron os cuncos co líquido escuro e recendente. O crego recuou sen querer probalo. Meu tío Andrés o Carballeira ollouno un intre en silencio, churripiou o primeiro grolo, paladeouno devagariño, e rosmou con voz queda pero rexa:
-¡Queira Deus que Don Manuel Azaña non o tome millor!
E seguíu bebendo a gulapos até valeirar o cunco.
De “Andrés o Carballeira, un herexe en Betanzos”, por Siro López Lorenzo.
23/4/09
Historia dun fuxido na Guerra Civil, "Castro, do Vinte" pola xiz-toriadora emérita Isabel Rodríguez Buuuuyo
Como sempre para ler máis comodamente picar no icono da pantalliña superior á dereita.Castro Do Vinte
Como boa xiz-toriadora Isabel permítenos escoitar as súas fontes nesta entrevista.
Como boa xiz-toriadora Isabel permítenos escoitar as súas fontes nesta entrevista.
| Entrevista a Juan ... |
| Entrevista a Juan ... |
8/11/08
A volta do absolutismo en Betanzos, 1823
O Concello de Betanzos diríxese ó da Coruña para solicitar conxuntamente a extinción do exército constitucional o incremento da vixiancia contra os liberais e o fomento dos corpos de Milicias voluntarias Realistas.“Ayuntamiento Real de Betanzos.
¡VIVA EL REY SOBERANO!
Ni la infernal Constituci´pon hubiera resucitado, ni el Masonismo triunfara en sus maquinaciones, si España, 1820 y siguientes, no tuviera, como por desgracia ha tenido, soldados rebeldes, perjuros y traidores a su Dios, su Rey y su Patria, que aún conservan las armas en la mano, acaso por una política que dejó de existir y de quienes es de temer cualquiera acontecimiento al menor soplo de la negra Filosofía.
Guiado de estos evidentes principios , esta Ayuntamiento Real, recurre con esta fecha a S.M. , suplicándole, y demostrando la necesidad de que totalmente se extingay reduzca auna absoluta nulidad todo el ejército Constitucional, apoyo de los perversos e instrumento ciego de nuestra ruina, y que se forme otro nuevo, con soldados de mejores máximas y más buen moral.
También pide el establecimeinto de una vigilancia y policía civil muy rígidas, que haga templar a los mismos que no la temen.
Y, últimamente, solicita el fomento de los cuerpos de Milicia fiel voluntaria Realista, cuya institución es tan útil, en cuanto los mismos revolucionarioscon sus propios aspectos la mirar con odio y con rabia, agregándose la circunstancia favorable de ser una fuerza hija de la lealtad más acendrada para la
conservación del orden interior, sin gravamen del Erario.El Ayuntamiento pues, excita el celo de V.S.I. para que, uniendo sus votos a los de esta corporación, se sirva representar al Soberano, solicitando dicha extinción, y los otros dos particulares, como medidas únicas para consolidar del todo los sagrados derechos del Altar y del trono, y afianzar una paz constante y duradera, objetos los más apreciables, y por los que clama el voto general de los pueblos.
Dios guarde a V.S.Y. muchos años. Betanzos, su Ayuntamiento Real . Octubre 18 de 1823”
En MEIJIDE PARDO, “Documentos para la Historia de Betanzos (II)” en Anuario Brigantino 1985, px. 29
7/11/08
A viuva de Porlier en Betanzos
Morto Porlier o 3 de otubro de 1815, logo do seu falido intento de pronunciamento contra a restauración absolutista de Fernando VII, a súa viúva Dna. Josefa Queipo de Llano (marquesa de Matarrosa polo que Porlier é , ás veces, alcumado “O Marquesito”) é recluida no Colexio de Orfas de Betanzos.En presencia dela faise inventario dos bens do difunto baixo a supervisión do escribano e significado realista Feliciano Vicente Faraldo. (de todo o isto fai detallada descripción o artigo de Vales Villamarín que empregamos como fonte nesta breve nota).
A viuva de Porlier dirixúise a Fernando VII solicitando a excarceración ó que o 1 de decembro de 1819 accede , “pero es su real voluntad que se la obserbe por las autoridades del punto en donde f
ixe su residencia”.Supón Vales Villamarín que sairía do Colexio de Orfas o 21 de xaneiro de 1820 para A Coruña coincidindo coa extensión do pronunciamento de Riego secundado por Quiroga. Por este motivo foi recibida con múltiples atencións e levada en triunfo polas rúas principais da poboación entre os vítores dos coruñeses.
Pouco despois trasladouse a Madrid co seu irmán o significado liberal Conde de Toreno.
VALES VILLAMARÍN, “Breve noticia sobre el arresto de la viuda del general Porlier”, en Vales Villamarín. Obra Completa, Briga Edición, 2006. pxs. 658-664
P.d. O da foto, evidentemente, non é a viúva de Porlier.
6/11/08
PROCLAMACIÓN DE FERNANDO VII EN BETANZOS. (Según Martínez Santiso)
PROCLAMACIÓN DE FERNANDO VII EN BETANZOS.
El 24 de marzo de 1814 entro D. Fernando VII en el territorio español, acompañado de la familia real, y tan luego se tuvo noticia de este suceso en Betanzos, se dispusieron regocijos públicos y fiestas religiosas[…] el Ayuntamiento salió por la calles con maceros y el pendón de la ciudad, conduciendo procesionalmente el retrato del rey, seguido de numerosos público, dando mueras a la Constitución, a las cortes y a todo lo que ellas habían legislado. Elevaron también al Rey el siguiente mensaje de adhesión:
“SEÑOR.- El Ayuntamiento de vuestra Real y M.N.L. ciudad de Betanzos, capital de su provincia, de voto en Cortes y la más antigua del fidelísimo Reino de Galicia, constante siempre en sus inviolables principios de fidelidad y amor a V.M., mira como la mayor recompensa de sus innumerables sacrificios y de la sangre derramada de sus provincianos en 6 años de heroica lucha por el rescate de V.M., su feliz advenimiento al Trono de sus augustos antecesores contada la soberanía y poder con que siempre dignamente lo ocuparon..
Este Ayuntamiento, Señor: este pueblo heróico, con todas sus autoridades civiles y militares, animados todos en su espíritu de la más noble emoción […] destruyendo cuanto se había obrado en los tiempos más calamitosos de España, en perjuicio de los soberanos derechos de V.M., después de haberse borrado en la tarde del día 17 del corriente la lápida de la despreciable Constitución, al anochecer de este memorable día corrieron con al rapidez del rayo á esta Real casa Consistorial donde se dispuso sacar el retrato de V.M.. que sostenido por el Alcalde primero y Comandante de Armas, acompañado del Corregidor, segundo Alcalde, todo el Ayuntamiento, oficialidad del regimiento de Infantería de línea de esta ciudad, y de inmenso gentío de todas clases, fue conducido procesionalmente, alumbrado con la mayor decencia, y escoltado por una compañía de granaderos de dicho Regimiento, por todo el pueblo, el que iluminado, solo prorrumpía con el mayor orden los vivas y aclamaciones más tiernos a V.M., alternándolos con los de viva la Religión y muera la Constitución. Esta procesión de vuestros fieles y leales vasallos, se dirigió particularmente á los parajes adonde les habían obligado los tiempos desgraciados á publicar dicha constitución, en los que se quemaron con el mayor júbilo y alegría muchísimos ejemplares de ella […] En seguida se procedió a fijar la inscripción de Plaza real de Fernando VII en el lugar donde se había mandado poner la de la Constitución ya borrada, á cuyo acto asistió un inmenso concurso de gentes de todas clases, que se aumentaba momentáneamente con las gentes de las aldeas que se descolgaban, repitiendo todos las más sencillas aclamaciones y vivas a V.M., alternándolas con Viva la Religión y muera la Constitución, quedando después manifiesto al público del modo expresado vuestro Real retrato todo el día y noche[…] por la tarde [del día siguiente] siguió la función pública con besamanos general, y sacar de concluido, el mencionado vuestro real retrato en un carro triunfal por las calles de esta población, tirado por sus vecinos, acompañado del Ayuntamiento, Corregidor y multitud de gentes de todas clases, escoltado por todo el citado Regimiento con su bandera, el que hizo por las plazas por donde se pasó varias descargas hasta que se retiró a esta Real casa Consistorial, donde permaneció colocado en su fachada vistosamente iluminada por la noche, concluyéndose la función con un lucido baile […]Suplicando a V.M. se digne admitir este homenaje de amor y lealtad con el que este Ayuntamiento ruega á Nuestro Señor guarde la vida de V.M. en la mayor grandeza los muchos y felices años que le desea, para prosperidad de la nación y protección de la Religión Santa que profesa. Betanzos en su Ayuntamiento a 20 de mayo de 1814 […]
Tomado de MARTÍNEZ SANTISO, Manuel; Historia de la Ciudad de Betanzos. Facsímile de la edición de 1892. Exma. Diputación Provincial de La Coruña, 1987. pxs. 425-428
21/9/08
A volta de Fernado VII. Presuposto de Gastos en Betanzos. Garelia(revisited)
No proxecto de facer esta páxina de xiz-toria inicialmente creamos varios blogs a modo de seccións. O tempo nos deu que era preferible facelo todo no mesmo e por iso iniciamos agora un proceso de recopilación de entradas deses vellos blogs (garelia, queixámonos, xiztoriadores, des-atusagados) que nos permita telos integrados en xiz-toria. De paso unha lembranza para nostalxicos.
(Pica nas imaxes para velas a maior tamaño.)
Publicado orixinariamente en "garelia.blogspot.com" o 3 do 11 de 2007
(Pica nas imaxes para velas a maior tamaño.)
Publicado orixinariamente en "garelia.blogspot.com" o 3 do 11 de 2007
O rollo de Betanzos. Garelia(revisited)
No proxecto de facer esta páxina de xiz-toria inicialmente creamos varios blogs a modo de seccións. O tempo nos deu que era preferible facelo todo no mesmo e por iso iniciamos agora un proceso de recopilación de entradas deses vellos blogs (garelia, queixámonos, xiztoriadores, des-atusagados) que nos permita telos integrados en xiz-toria. De paso unha lembranza para nostalxicos.
16 de maio de 1813………. taaaachaaaaaaaaaannnnn
¡ As Cortes de Cádiz ordenan a destrucción dos Rollos que representaban a xurisdicción señorial! En Betanzos o Rollo, ó parecer, aínda pervivíu moito tempo. Pero hoxe tan só queda o recordo co nome dunha “rúa do Rollo”.
Os Rollos eran insignias de xurisdicción separando señoríos, xurisdiccións, concellos, etc. Pero tamén podían empregarse como Picota e daquela servían para mostrar públicamente ós delincuentes, mesmo os restos dos axustizados(especialmente a cabeza), ou as obras mal feitas dos membros dos gremios ( como cando en 1579 o zapateiro “Juan Montouto el Biejo” é condenado a pagar unha multa por facer zapatos “trampeados” e a que ditos zapatos sexan postos no Rollo).
O Rollo podería estar nun lugar entre o que hoxe é a parte alta da rúa que leva ese nome a Cruz Verde. Pode ser moi significativo que o sarxento Samitier fusilado no contexto da revolución de 1846 o fora na Cruz Verde, indicando que podería continuar sendo un lugar relacionado coa xustiza.
Información extraída do Anuario Brigantino, 1985. No magnífico traballo de Alfredo Erias sobre as rúas de Betanzos.pxs 43-76.
¡ As Cortes de Cádiz ordenan a destrucción dos Rollos que representaban a xurisdicción señorial! En Betanzos o Rollo, ó parecer, aínda pervivíu moito tempo. Pero hoxe tan só queda o recordo co nome dunha “rúa do Rollo”.
Os Rollos eran insignias de xurisdicción separando señoríos, xurisdiccións, concellos, etc. Pero tamén podían empregarse como Picota e daquela servían para mostrar públicamente ós delincuentes, mesmo os restos dos axustizados(especialmente a cabeza), ou as obras mal feitas dos membros dos gremios ( como cando en 1579 o zapateiro “Juan Montouto el Biejo” é condenado a pagar unha multa por facer zapatos “trampeados” e a que ditos zapatos sexan postos no Rollo).
O Rollo podería estar nun lugar entre o que hoxe é a parte alta da rúa que leva ese nome a Cruz Verde. Pode ser moi significativo que o sarxento Samitier fusilado no contexto da revolución de 1846 o fora na Cruz Verde, indicando que podería continuar sendo un lugar relacionado coa xustiza.
Información extraída do Anuario Brigantino, 1985. No magnífico traballo de Alfredo Erias sobre as rúas de Betanzos.pxs 43-76.
Publicado orixinariamente en "garelia.blogspot.com" o 2/11/07
19/9/08
Adhesión da cidade de Betanzos á "Junta Central Suprema Gubernativa del Reino". 1808. Garelia(revisited)
No proxecto de facer esta páxina de xiz-toria inicialmente creamos varios blogs a modo de seccións. O tempo nos deu que era preferible facelo todo no mesmo e por iso iniciamos agora un proceso de recopilación de entradas deses vellos blogs (garelia, queixámonos, xiztoriadores, des-atusagados) que nos permita telos integrados en xiz-toria. De paso unha lembranza para nostalxicos.
Testemuña de adhesión e homenaxe que a Xunta Gubernativa da cidade e provincia de Betanzos expresa ó Presidente da “Junta Central Suprema Gubernativa del Reino”, conde de Floridablanca.
Arquivo Histórico Nacional. En Anuario Brigantino nº 8, 1985, px. 28
“Serenísimo Señor:
La Junta Gubernativa de la Ciudad y Provincia de Betanzos, penetrada de su amor y fidelidad al Rey y a la Patria, tributa con indecible júbilo el debido homenaje de sumisión y obediencia a la Suprema Junta Central por el órgano de tan digno presidente como V.A. Lisonjeándonos con toda la Nación, del más feliz resultado al esplendor del Trono y prosperidad heneral de la tareas de tan ilustre, sabio y respetable Congreso.
Esta Junta, que desde el momento de la gloriosa revolución contra el yugo francés empleó su ardiente celo, para aprontar en poco más de un mes cerca de 3000 hombres de su contingente en el ejército de Galicia, y prestar a la mayor parte de esta. Que hizo por quí su tránsito desde las plazas de La Coruña y Ferrol, los auxilios de dinero colectado de donativos y más precisos, continuará incesante en iguales prácticas al cumplimiento de las apreciables órdenes de V.A. y Suprema Junta.
Y rogará al Todopoderoso por la conservación de sus interesantes vidas para el consuelo y remedio de la monarquía española.
Betanzos, 22 de octubre de 1808. Serenísimo Señor, Conde de Floridablanca “
La Junta Gubernativa de la Ciudad y Provincia de Betanzos, penetrada de su amor y fidelidad al Rey y a la Patria, tributa con indecible júbilo el debido homenaje de sumisión y obediencia a la Suprema Junta Central por el órgano de tan digno presidente como V.A. Lisonjeándonos con toda la Nación, del más feliz resultado al esplendor del Trono y prosperidad heneral de la tareas de tan ilustre, sabio y respetable Congreso.
Esta Junta, que desde el momento de la gloriosa revolución contra el yugo francés empleó su ardiente celo, para aprontar en poco más de un mes cerca de 3000 hombres de su contingente en el ejército de Galicia, y prestar a la mayor parte de esta. Que hizo por quí su tránsito desde las plazas de La Coruña y Ferrol, los auxilios de dinero colectado de donativos y más precisos, continuará incesante en iguales prácticas al cumplimiento de las apreciables órdenes de V.A. y Suprema Junta.
Y rogará al Todopoderoso por la conservación de sus interesantes vidas para el consuelo y remedio de la monarquía española.
Betanzos, 22 de octubre de 1808. Serenísimo Señor, Conde de Floridablanca “
Testemuña de adhesión e homenaxe que a Xunta Gubernativa da cidade e provincia de Betanzos expresa ó Presidente da “Junta Central Suprema Gubernativa del Reino”, conde de Floridablanca.
Arquivo Histórico Nacional. En Anuario Brigantino nº 8, 1985, px. 28
Micro historia. O salario das mulleres no muelle do sal en Betanzos. 1806. Garelia(revisited)
No proxecto de facer esta páxina de xiz-toria inicialmente creamos varios blogs a modo de seccións. O tempo nos deu que era preferible facelo todo no mesmo e por iso iniciamos agora un proceso de recopilación de entradas deses vellos blogs (garelia, queixámonos, xiztoriadores, des-atusagados) que nos permita telos integrados en xiz-toria. De paso unha lembranza para nostalxicos.
Orixinalmente publicado en "garelia.blogspot.com" o 15/10/07
“Conformándose el rey con el dictamen de V.S. y de los demás jefes de Rentas de esa Provincia, se ha servido resolver que a las mujeres destinadas en la rada de Betanzos al alijo de los barcos de sal, se les abonen ocho maravedíes por cada fanega, en lugar de los cuatro que recibían hasta ahora.
Lo que participo a V.S. de Real orden para que expida las órdenes convenientes a su cumplimiento.
Dios […] San Lorenzo, 5 de octubre de 1805”
Despacho do Rei sobre o salario á mulleres ocupadas no alixo de embarcacións que descargan o sal no porto de Betanzos, comunicado polo ministro de Facenda (C. Soler), ó Intendente Xeral de Galiza en 1806
En Anuario Brigantino nº 8, px. 28
Lo que participo a V.S. de Real orden para que expida las órdenes convenientes a su cumplimiento.
Dios […] San Lorenzo, 5 de octubre de 1805”
Despacho do Rei sobre o salario á mulleres ocupadas no alixo de embarcacións que descargan o sal no porto de Betanzos, comunicado polo ministro de Facenda (C. Soler), ó Intendente Xeral de Galiza en 1806
En Anuario Brigantino nº 8, px. 28
Orixinalmente publicado en "garelia.blogspot.com" o 15/10/07
Garelia(revisited). Centenario do discurso de Lugrís en Betanzos
Discurso de Manuel Lugrís no mitin de Solidaridad Gallega
(Betanzos, 6 de outubro de 1907)
Mariñáns e montañeses, homes traballadores e honrados, saúde.
O que agora ten o atrevimento de falarvos, é tamén un mariñán que tivo a grande sorte de nacer nesta bendita e ridente terra nosa; e coma tal mariñán, quérovos falar na lingua gallega, primeiramente, porque deste xeito entenderédesme mellor, e despóis porque un boletín da Coruña, que pra escarnio e vergonza do bon sentido leva o nome santo da nosa terra, dixo que se hoxe se vos parolaba en gallego, na fala que adeprendimos das nosas nais, na fala querendosa en que vosoutros namorástedes ás compañeiras da vosa vida e dos vosos infortunios, nais cariñosas dos vosos fillos, enterraríase no ridículo a propaganda de redención, de verdadeira libertá, que alborexa para esta terra. (Aprausos.)
Con todo o meu corazón quero esta terra mariñana, terra que defendín aquí i en terras de lonxe, gabándome sempre de sere paisano voso. Como tamén sobre a fala gallega, que é sagrada para nós, por ser un herdo dos nosos antepasados, deixaron caer a súa bulra os estúpidos que renegan do que nin siquera renegan as feras, quero hoxe, repito, falarvos na nosa fala, porque é unha fala honrada, na que aínda non se furtóu, na que non se escribiron os recibos dos consumos, e as notificaciós de embargo das vasas facendas, nin a declaración de soldados que arrinca dos vosos lares ós fillos cando vos fan máis falta para o duro traballo da terra. (Grandes aprausos).
Din por aí que a emigración é causa boa. Poida que por decontado o sea. Pero eu, mariñáns, que tamén fun emigrante, podo decirvos que é boa, como é bon que un sentenciado á morte negra fuxa, se pode, do cárcere; como un home fuxa da terra inzada de lobos, como o paxaro fuxa do cova das víboras. Que lle pergunten ao gallego por qué larga da súa terra, que lle pergunten cántas bágoas verteron os seus ollos ao dar o derradeiro adiós á terra quirida, ao cimiterio que garda as cinzas dos seus pais, á aldea quirida onde xogóu de pequeno ... ¡Que lle pergunten! E se eles responden, veredes qué negra noite de angustias, que doridos laios levan na ialma ao deixaren esta terra, que debía ser nosa, e que non podemos vivir nela porque non hai xusticia nin libertá senón para esa maldita casta que chamades caciques.
Eu que vivo na Cruña, teño visto ós emigrantes, famentos, pálidos, tristes, esconsolados, coas mans callosas de tanto traballo ... , que xa sabedes que desta terra fuxen os que traballan, pero non os zamezugas da política que teñen as mans suaves e levan os callos na ialma. (Un paisano grita: "¡Benia a nai que o paríu!").
Meus paisanos, meus irmãs, escoitade ... , escoitade ben. Non vos esquenzades, eu volo rogo, de que a unión é a forza, e se vos xuntades, non hai cañós que poidan con nosoutros.
Ben sabedes que hai un paxaro ladrón, fero e forte, que se chama o bexato. Este paxaro anda sempre voando sobre das vosas chousas agardando o momento de atopar unha víctima. Cando un pito queda solo na eira ou no curro, o bexato baixa como unha centella e cómeo. Pero hai outro paxaro cativo, o gorrión, que cando se ve atacado chama piando polos demás gorriós para que lle vallan, e como os gorriós teñen irmandade e axúdanse, xúntanse todos e bótanse sobre do bexato, e mátano. ¡Pois ben, marináns, xuntádevos todos vós contra dos bexatos da política que voan sobre dos vosos hórreos! (Atronadores aprausos).
E non coidedes que estas asociaciós para a vosa defensa é cousa nova nesta terra das Mariñas. Noutros tempos, no sigro XIII, habia unhos homes poderosos, condes, marqueses e nobres, que vivian en castelos nos cumes das montañas, sempre escollidos polos paxaros de rapina, e que se facian donos das vosas vidas, das vosas honras e máis das vosas terras. Un dia, un poeta marinán, chamado Patiño, que tiña na ialma a nobreza e fidalguía dos betanceiros don Víctor Naveira e don Juan Golpe que vos dirixen nestes tempos, xuntóu a todos os labregos das Mariñas ... e aqueles nobres, condes e marqueses, foron duramente escarmentados, os seus castelos desfeitos, e a xusticia cumprida; e de escravos fixéstevos homes libres pola razón da forza que sempre se encontra na irmandade e na unión, e a forza é un dereito cando nos queren curtar aquela de que sólo Dios é dono: a libertá e a honra.
Hoxe rexurden aqueles malos homes, que é ben certo que a mala herba non morre senón arrincándoa de rais e aplicándolle fogo; hoxe volven a facervos escravos, a roubarvos o direito de homes libresi, o tedes que tornar a xuntarvos fortemente contra dos bexatos do caciquismo. (Aprausos).
Escoitadeeste pequeno conto, que é de moito proveito.
Unha vez un vello petrucio estaba enfermo de morte. Xuntou rente do seu leito aos nove fillos que tiña, e díxolle ao máis pequeno que collera unha vara de bimbio e que a rompera. A vara rompeu facilmente. Despóis díxolle ao fillo máis vello, que era forte e valente que rompera as nove varas xuntas. Por moita forza que fixo, non puido nin siquera doblalas. Entonces dixo o vello petrucio: "a vedes, meus fillos, que unha vara sola é fácil de romper, pero todas xuntas non hai quen as dobre. Eu vou a morrer axiña, e rógovos que teñades sempre irmandá, que vos defendades todos xuntos, para que os os vosos enemigos non poidan facervos mal".
Seguide, pois, asociándovos; xuntádevos contra dos vosos enemigos, e seredes fortes, e seredes libres, e faredes libre e honrada, rica e poderosa, a terra quirida onde todos nacimos.
¡Viva Galicia! ¡Viva a solidaridá! (Grandes e prolongados aprausos).
[MANUEL LUGRÍS FREIRE, "Discurso", en EUGENIO CARRÉ ALDAO, Literatura gallega, segunda edición, Barcelona, 1911, pp. 496-498.]
(Betanzos, 6 de outubro de 1907)
Mariñáns e montañeses, homes traballadores e honrados, saúde.
O que agora ten o atrevimento de falarvos, é tamén un mariñán que tivo a grande sorte de nacer nesta bendita e ridente terra nosa; e coma tal mariñán, quérovos falar na lingua gallega, primeiramente, porque deste xeito entenderédesme mellor, e despóis porque un boletín da Coruña, que pra escarnio e vergonza do bon sentido leva o nome santo da nosa terra, dixo que se hoxe se vos parolaba en gallego, na fala que adeprendimos das nosas nais, na fala querendosa en que vosoutros namorástedes ás compañeiras da vosa vida e dos vosos infortunios, nais cariñosas dos vosos fillos, enterraríase no ridículo a propaganda de redención, de verdadeira libertá, que alborexa para esta terra. (Aprausos.)
Con todo o meu corazón quero esta terra mariñana, terra que defendín aquí i en terras de lonxe, gabándome sempre de sere paisano voso. Como tamén sobre a fala gallega, que é sagrada para nós, por ser un herdo dos nosos antepasados, deixaron caer a súa bulra os estúpidos que renegan do que nin siquera renegan as feras, quero hoxe, repito, falarvos na nosa fala, porque é unha fala honrada, na que aínda non se furtóu, na que non se escribiron os recibos dos consumos, e as notificaciós de embargo das vasas facendas, nin a declaración de soldados que arrinca dos vosos lares ós fillos cando vos fan máis falta para o duro traballo da terra. (Grandes aprausos).
Din por aí que a emigración é causa boa. Poida que por decontado o sea. Pero eu, mariñáns, que tamén fun emigrante, podo decirvos que é boa, como é bon que un sentenciado á morte negra fuxa, se pode, do cárcere; como un home fuxa da terra inzada de lobos, como o paxaro fuxa do cova das víboras. Que lle pergunten ao gallego por qué larga da súa terra, que lle pergunten cántas bágoas verteron os seus ollos ao dar o derradeiro adiós á terra quirida, ao cimiterio que garda as cinzas dos seus pais, á aldea quirida onde xogóu de pequeno ... ¡Que lle pergunten! E se eles responden, veredes qué negra noite de angustias, que doridos laios levan na ialma ao deixaren esta terra, que debía ser nosa, e que non podemos vivir nela porque non hai xusticia nin libertá senón para esa maldita casta que chamades caciques.
Eu que vivo na Cruña, teño visto ós emigrantes, famentos, pálidos, tristes, esconsolados, coas mans callosas de tanto traballo ... , que xa sabedes que desta terra fuxen os que traballan, pero non os zamezugas da política que teñen as mans suaves e levan os callos na ialma. (Un paisano grita: "¡Benia a nai que o paríu!").
Meus paisanos, meus irmãs, escoitade ... , escoitade ben. Non vos esquenzades, eu volo rogo, de que a unión é a forza, e se vos xuntades, non hai cañós que poidan con nosoutros.
Ben sabedes que hai un paxaro ladrón, fero e forte, que se chama o bexato. Este paxaro anda sempre voando sobre das vosas chousas agardando o momento de atopar unha víctima. Cando un pito queda solo na eira ou no curro, o bexato baixa como unha centella e cómeo. Pero hai outro paxaro cativo, o gorrión, que cando se ve atacado chama piando polos demás gorriós para que lle vallan, e como os gorriós teñen irmandade e axúdanse, xúntanse todos e bótanse sobre do bexato, e mátano. ¡Pois ben, marináns, xuntádevos todos vós contra dos bexatos da política que voan sobre dos vosos hórreos! (Atronadores aprausos).
E non coidedes que estas asociaciós para a vosa defensa é cousa nova nesta terra das Mariñas. Noutros tempos, no sigro XIII, habia unhos homes poderosos, condes, marqueses e nobres, que vivian en castelos nos cumes das montañas, sempre escollidos polos paxaros de rapina, e que se facian donos das vosas vidas, das vosas honras e máis das vosas terras. Un dia, un poeta marinán, chamado Patiño, que tiña na ialma a nobreza e fidalguía dos betanceiros don Víctor Naveira e don Juan Golpe que vos dirixen nestes tempos, xuntóu a todos os labregos das Mariñas ... e aqueles nobres, condes e marqueses, foron duramente escarmentados, os seus castelos desfeitos, e a xusticia cumprida; e de escravos fixéstevos homes libres pola razón da forza que sempre se encontra na irmandade e na unión, e a forza é un dereito cando nos queren curtar aquela de que sólo Dios é dono: a libertá e a honra.
Hoxe rexurden aqueles malos homes, que é ben certo que a mala herba non morre senón arrincándoa de rais e aplicándolle fogo; hoxe volven a facervos escravos, a roubarvos o direito de homes libresi, o tedes que tornar a xuntarvos fortemente contra dos bexatos do caciquismo. (Aprausos).
Escoitadeeste pequeno conto, que é de moito proveito.
Unha vez un vello petrucio estaba enfermo de morte. Xuntou rente do seu leito aos nove fillos que tiña, e díxolle ao máis pequeno que collera unha vara de bimbio e que a rompera. A vara rompeu facilmente. Despóis díxolle ao fillo máis vello, que era forte e valente que rompera as nove varas xuntas. Por moita forza que fixo, non puido nin siquera doblalas. Entonces dixo o vello petrucio: "a vedes, meus fillos, que unha vara sola é fácil de romper, pero todas xuntas non hai quen as dobre. Eu vou a morrer axiña, e rógovos que teñades sempre irmandá, que vos defendades todos xuntos, para que os os vosos enemigos non poidan facervos mal".
Seguide, pois, asociándovos; xuntádevos contra dos vosos enemigos, e seredes fortes, e seredes libres, e faredes libre e honrada, rica e poderosa, a terra quirida onde todos nacimos.
¡Viva Galicia! ¡Viva a solidaridá! (Grandes e prolongados aprausos).
[MANUEL LUGRÍS FREIRE, "Discurso", en EUGENIO CARRÉ ALDAO, Literatura gallega, segunda edición, Barcelona, 1911, pp. 496-498.]
Orixinalmente publicado en "garelia. blogspot.com" o 0 7/10/07.
18/9/08
¿qué é garelia?
No proxecto de facer esta páxina de xiz-toria inicialmente creamos varios blogs a modo de seccións. O tempo nos deu que era preferible facelo todo no mesmo e por iso iniciamos agora un proceso de recopilación de entradas deses vellos blogs (garelia, queixámonos, xiztoriadores, des-atusagados) que nos permita telos integrados en xiz-toria. De paso unha lembranza para nostalxicos.
Garelia é un novo espazo que forma parte do círculo de xiz que debuxamos alumnado e profesores de 2º de BAC do IES de Betanzos dende o curso 2007-2008.
Nel queremos incluir:
* Referencias á historia contemporánea relacionadas con Betanzos e súa comarca
* Pequenos traballos de investigación de historia local
* Aportacións de historia oral coas testemuñas dos familiares, amigos, veciños...
* Presentación de obxectos, lugares...con historia que teñan que ver coa nosa comarca ou se atopen nela.
En fin unha historia humilde, escrita con xiz, para aprender a xiztoriar
Garelia é un novo espazo que forma parte do círculo de xiz que debuxamos alumnado e profesores de 2º de BAC do IES de Betanzos dende o curso 2007-2008.
Nel queremos incluir:
* Referencias á historia contemporánea relacionadas con Betanzos e súa comarca
* Pequenos traballos de investigación de historia local
* Aportacións de historia oral coas testemuñas dos familiares, amigos, veciños...
* Presentación de obxectos, lugares...con historia que teñan que ver coa nosa comarca ou se atopen nela.
En fin unha historia humilde, escrita con xiz, para aprender a xiztoriar
2/7/08
¡¡¡Jazz en Betanzos!!!
Non teño moi claro que o lugar sexa o máis axeitado, a Aula de Cultura, pero o certo é que o día 5 de xullo poderemos escoitar o cuarteto de Pepe Evangelista e o día 6 ó Javier Costenla Jazz Quartet. Todo dentro do Jazz Mariñas 2008.
Hai que agradecer e aproveitar.
28/10/07
15/10/07
Garelia. Unha sección para historia local e comarcal
Aportacións de historia local para curiosos/as das cosas do seu pobo. Na nosa sección "Garelia" para... ¡garelas e garelos , que queredes! Que suba o pan e baixe a caña?
6/10/07
Conmemorando o discurso de Lugrís Freire en Betanzos
En Garelia ( a sección que adicamos á historia contemporánea de Betanzos e comarca) podedes atopar o discurso íntegro e pasa por ser o primeiro que se fixo nun mitin en galego.
Se a algún de vos lle interesa o tema do nacionalismo galego pode ser un traballo interesante. A prensa da época, sobre todo a local, prestoulle atención i é un traballo interesante para Historia, lingua e literatura galega...
Suscribirse a:
Entradas (Atom)
